Odprawa emerytalna: ile wynosi, jak ją wyliczyć oraz odprawa rentowa a podatek i składki ZUS
Odprawa emerytalna wynosi jednomiesięczne wynagrodzenie. Przysługuje pracownikowi, który spełnia warunki do emerytury albo do renty z tytułu niezdolności do pracy i którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na to świadczenie (art. 92 z indeksem 1 par. 1 Kodeksu pracy). Nie ma tu progu stażu ani progu wielkości firmy, więc należy się także w dwuosobowej spółce. Wypłaca ją pracodawca, nie ZUS.
Najbardziej myląca rzecz w tym temacie dotyczy potrąceń, a różnica jest policzalna. Odprawa emerytalna jest zwolniona ze składek ZUS i zdrowotnej, ale opodatkowana. Z tej samej kwoty brutto zostaje więc na rękę wyraźnie więcej niż z pensji: około 88 procent zamiast około 74 procent. Druga rzecz, na której ludzie się przewracają: odprawę dostaje się raz w życiu, a nie raz u każdego pracodawcy. Poniżej rozpisujemy wyliczenia, podatki i gotowe wzory pism.
Aktualizacja: wrzesień 2026
Sprawdź, czy firma wypłaca odprawy w terminie
Rozliczenie ostatniej wypłaty widać dopiero przy rozstaniu: czy odprawa i ekwiwalent wpływają w dniu ustania zatrudnienia, czy firma odsyła po nie do ZUS. Czytanie opinii jest bezpłatne i nie wymaga konta.
Odchodzisz na emeryturę i nie dostałeś odprawy? Opinię można dodać anonimowo, a pracodawca nie może zapłacić za jej usunięcie.
1 pensja
Ustawowa wysokość odprawy emerytalnej i rentowej
art. 92(1) par. 1 k.p., jednomiesięczne wynagrodzenie, bez względu na staż pracy
0 zł składek
Składki ZUS i zdrowotna pobierane od odprawy emerytalnej
par. 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia składkowego w zw. z art. 81 ust. 1 ustawy zdrowotnej
3 lata
Termin przedawnienia roszczenia o niewypłaconą odprawę
art. 291 par. 1 k.p., liczone od dnia ustania stosunku pracy
Trzy warunki
Komu przysługuje odprawa emerytalna i rentowa
Art. 92 z indeksem 1 par. 1 Kodeksu pracy stawia trzy warunki, które muszą wystąpić razem. Po pierwsze, pracownik spełnia warunki uprawniające do emerytury albo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Po drugie, stosunek pracy ustaje. Po trzecie, między jednym a drugim istnieje związek. Nie ma tu żadnego czwartego warunku: przepis nie wymaga ani minimalnego stażu, ani określonej wielkości pracodawcy, ani konkretnego rodzaju umowy o pracę.
Warto zwrócić uwagę na słowo renta z tytułu niezdolności do pracy. To nie jest świadczenie zarezerwowane dla osób w wieku emerytalnym, więc odprawa rentowa może trafić do czterdziestolatka, który po wypadku stracił zdolność do pracy. Przepis nie obejmuje natomiast renty rodzinnej ani świadczenia przedemerytalnego, bo wymienia wyłącznie emeryturę i rentę z tytułu niezdolności do pracy.
Najwięcej sporów dotyczy trzeciego warunku, czyli owego „w związku z”. Pracodawcy odmawiają wypłaty, twierdząc, że to oni wypowiedzieli umowę, więc rozstanie nie nastąpiło „w związku z przejściem na emeryturę”. Sąd Najwyższy w wyroku z 8 sierpnia 2006 r. (I PK 55/06) rozumie ten związek szeroko: może mieć charakter przyczynowy, czasowy albo czasowo-przyczynowy, a bliski związek czasowy wystarcza. Pracownik nie musi więc sam rozwiązywać umowy, żeby zachować prawo do odprawy.
| Cecha | Odprawa emerytalna (art. 92(1) k.p.) | Odprawa ze zwolnień grupowych (art. 8 ustawy) |
|---|---|---|
| Wysokość | Zawsze 1 miesięczne wynagrodzenie | 1, 2 albo 3 pensje zależnie od stażu |
| Wymagany staż pracy | Brak jakiegokolwiek wymogu | Decyduje o kwocie: do 2 lat, 2 do 8 lat, ponad 8 lat |
| Próg wielkości pracodawcy | Brak, należy się w każdej firmie | Co najmniej 20 pracowników |
| Powód rozstania | Przejście na emeryturę albo rentę | Przyczyny niedotyczące pracownika |
| Ile razy w życiu | Jeden raz, art. 92(1) par. 2 k.p. | Bez ograniczenia liczby |
| Składki ZUS | Nie pobiera się | Nie pobiera się |
| Górny limit kwoty | Brak limitu ustawowego | 15-krotność płacy minimalnej |
Ponieważ są to dwa odrębne tytuły prawne, mogą przysługiwać równolegle. Pracownik zwalniany w ramach zwolnień grupowych, który przy tej okazji przechodzi na emeryturę, według linii orzeczniczej Sądu Najwyższego zachowuje prawo do obu odpraw, bo pobranie jednej nie konsumuje drugiej. Warto o tym pamiętać, bo pracodawcy często wypłacają tylko jedną i uznają sprawę za zamkniętą.
Podatek i składki
Odprawa emerytalna jest zwolniona ze składek, ale opodatkowana
To jest miejsce, w którym najczęściej trafia się na sprzeczne informacje, a odpowiedź wynika z dwóch przepisów czytanych po kolei. Par. 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia o szczegółowych zasadach ustalania podstawy wymiaru składek stanowi, że podstawy tej nie stanowią odprawy pieniężne przysługujące w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Następnie art. 81 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej odsyła przy składce zdrowotnej pracowników do tej samej podstawy, a jego ust. 5 wyłącza z tego odesłania wyłącznie wynagrodzenie chorobowe i limit 30-krotności. Wyłączenie odprawy przenosi się więc również na składkę zdrowotną.
Z podatkiem jest odwrotnie. Odprawa emerytalna to przychód ze stosunku pracy, a ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie zawiera zwolnienia dla tego świadczenia, więc pracodawca pobiera od niej zaliczkę na zwykłych zasadach. Praktyczny efekt tej asymetrii jest wymierny i widać go najlepiej na liczbach.
| Pozycja | Odprawa emerytalna | Wynagrodzenie za pracę |
|---|---|---|
| Kwota brutto | 6 000,00 zł | 6 000,00 zł |
| Składki społeczne pracownika (13,71 %) | 0,00 zł | 822,60 zł |
| Składka zdrowotna (9 %) | 0,00 zł | 465,97 zł |
| Zaliczka na podatek (12 %) | 720,00 zł | 291,00 zł |
| Do wypłaty | około 5 280 zł | około 4 420 zł |
Wyliczenie jest poglądowe i przyjmuje, że odprawa trafia na listę płac razem z ostatnim wynagrodzeniem, więc koszty uzyskania przychodu i kwota zmniejszająca podatek zostały już rozliczone przy pensji, a roczny dochód nie przekroczył progu 120 000 zł. Kierunek pozostaje jednak stały niezależnie od kwot: z odprawy schodzi wyłącznie podatek, a z pensji podatek i dwie grupy składek. Dokładne liczby dla swojej sytuacji najlepiej sprawdzić na pasku wypłaty i w PIT-11.
Odprawa emerytalna a ulga dla seniora
Pytanie wraca regularnie i uczciwa odpowiedź brzmi: rozstrzyga stan faktyczny. Art. 21 ust. 1 pkt 154 ustawy o PIT, czyli tak zwana ulga dla seniora, zwalnia przychody do 85 528 zł rocznie, ale stawia dwa warunki, które muszą być spełnione łącznie. Pierwszy: podatnik podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu uzyskania tych przychodów. Drugi: podatnik mimo nabycia uprawnienia nie otrzymuje emerytury ani renty rodzinnej.
Odprawa emerytalna napina oba te warunki naraz, i to jest sedno problemu. Jest wyłączona z podstawy wymiaru składek, co dotyka warunku pierwszego, a wypłaca się ją właśnie w momencie przechodzenia na emeryturę, co dotyka drugiego. Wynik zależy od tego, kiedy dokładnie wypłacono odprawę i od kiedy podatnik zaczął pobierać świadczenie. Jeżeli kwota jest istotna, najbezpieczniejszą drogą jest wystąpienie do Krajowej Informacji Skarbowej o interpretację indywidualną, która chroni podatnika działającego zgodnie z jej treścią.
Wyliczenie
Jak wyliczyć odprawę emerytalną krok po kroku
Metoda nie jest dowolna. Par. 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia wskazuje wprost odprawę z art. 92 z indeksem 1 par. 1 Kodeksu pracy i każe liczyć ją według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop. Praktycznie oznacza to trzy kroki.
-
Krok 1
Składniki stałe weź w wysokości należnej w miesiącu, w którym nabywasz prawo do odprawy, czyli w miesiącu ustania stosunku pracy. Pensja zasadnicza i stałe dodatki wchodzą tu w kwocie umownej, bez uśredniania.
-
Krok 2
Składniki zmienne uśrednij: te za okresy nie dłuższe niż miesiąc z 3 miesięcy poprzedzających, a te za okresy dłuższe niż miesiąc z 12 miesięcy. To są dokładnie te same reguły, które opisujemy przy ekwiwalencie za urlop.
-
Krok 3
Nie dziel wyniku przez współczynnik ekwiwalentu. Suma z kroków 1 i 2 jest już kwotą odprawy. Współczynnik służy wyłącznie do przeliczania kwoty miesięcznej na jeden dzień, a odprawa jest z definicji wielkością miesięczną.
Ten trzeci krok jest źródłem najczęstszego błędu w wyliczeniach i warto wiedzieć, skąd bierze się pewność. Rozporządzenie ma dwa różne przepisy: par. 2 ust. 1 wymienia należności ustalane jako kwoty miesięczne i tam znajduje się odprawa emerytalna, a osobny par. 2a każe dzielić przez współczynnik wyłącznie należności ustalane w wysokości wynagrodzenia za jeden dzień albo jego wielokrotności. Sama struktura rozporządzenia rozstrzyga więc spór: dzielenie odprawy przez współczynnik 20,92 zaniża ją ponad dwudziestokrotnie.
Osobno warto sprawdzić, czy w firmie nie obowiązuje kwota wyższa niż kodeksowa. Jednomiesięczne wynagrodzenie z art. 92 z indeksem 1 to minimum, a nie stawka sztywna: art. 9 par. 2 i art. 18 par. 1 Kodeksu pracy zakazują rozwiązań mniej korzystnych dla pracownika, ale korzystniejsze są w pełni dopuszczalne. Układ zbiorowy pracy, regulamin wynagradzania albo przepisy branżowe często dają dwie, trzy albo sześć pensji, zwłaszcza w budżetówce, w oświacie i w spółkach z układem zbiorowym. Zajrzyj do regulaminu, zanim przyjmiesz wypłaconą kwotę za ostateczną.
Wzory pism
Gotowe teksty: wniosek o odprawę i wezwanie do zapłaty
Odprawa emerytalna należy się z mocy prawa i formalnie nie wymaga wniosku, ale w praktyce pisemne zgłoszenie ustawia sprawę: wyznacza datę, zostawia dowód i zmusza pracodawcę do zajęcia stanowiska. Poniższe teksty można skopiować i uzupełnić danymi.
Wzór 1
Zgłoszenie przejścia na emeryturę
Warszawa, 12 września 2026 r. Anna Kowalska [adres] [Nazwa pracodawcy] [adres] Informuję, że z dniem 30 września 2026 r. mój stosunek pracy ulega rozwiązaniu w związku z przejściem na emeryturę. W związku z powyższym wnoszę o wypłatę odprawy emerytalnej w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia, zgodnie z art. 92(1) par. 1 Kodeksu pracy, wraz z ostatnim wynagrodzeniem oraz ekwiwalentem za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Oświadczam, że dotychczas nie otrzymałam odprawy emerytalnej ani rentowej u żadnego pracodawcy. Z poważaniem Anna Kowalska
Wzór 2
Wezwanie do zapłaty odprawy
Warszawa, 12 września 2026 r. Anna Kowalska [adres] [Nazwa pracodawcy] [adres] WEZWANIE DO ZAPŁATY Mój stosunek pracy ustał 30 września 2026 r. w związku z przejściem na emeryturę. Do dnia dzisiejszego nie otrzymałam odprawy emerytalnej, która stała się wymagalna w dniu ustania zatrudnienia. Wzywam do zapłaty kwoty [kwota] zł tytułem odprawy emerytalnej, o której mowa w art. 92(1) par. 1 Kodeksu pracy, w terminie 7 dni od doręczenia niniejszego pisma, na rachunek [numer]. Po bezskutecznym upływie terminu skieruję sprawę do sądu pracy oraz zawiadomię Państwową Inspekcję Pracy. Z poważaniem Anna Kowalska
Wzór 3
Żądanie wyrównania zaniżonej odprawy
Warszawa, 12 września 2026 r. Anna Kowalska [adres] [Nazwa pracodawcy] [adres] W dniu [data] otrzymałam odprawę emerytalną w kwocie [kwota] zł. Kwota ta została zaniżona. Zgodnie z par. 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 r. odprawę ustala się według zasad obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu za urlop, co oznacza doliczenie do podstawy zmiennych składników wynagrodzenia, w moim przypadku premii oraz wynagrodzenia za godziny nadliczbowe. Wzywam do wypłaty różnicy w kwocie [kwota] zł w terminie 7 dni od doręczenia niniejszego pisma. Z poważaniem Anna Kowalska
Gdy pracodawca nie płaci
Trzy lata na upomnienie się o odprawę
Odprawa emerytalna staje się wymagalna w dniu ustania stosunku pracy i od tego dnia biegnie termin przedawnienia. Zgodnie z art. 291 par. 1 Kodeksu pracy roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się po 3 latach. Kto odszedł na emeryturę we wrześniu 2026 r. i nie dostał odprawy, ma więc czas do września 2029 r., ale zwlekanie nigdy nie pomaga: dowody się rozmywają, a firma może przestać istnieć.
Kolejność działań jest taka sama jak przy każdym niewypłaconym świadczeniu. Najpierw pisemne wezwanie do zapłaty z terminem i dowodem nadania. Potem skarga do Państwowej Inspekcji Pracy, bo niewypłacenie należnego świadczenia jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika. Równolegle albo zamiast tego pozew do sądu pracy, który jako jedyny kończy się tytułem wykonawczym. Pracownik jest przy tym zwolniony z kosztów sądowych, a przy roszczeniach pieniężnych sąd nadaje wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności do jednej pensji z urzędu. Ten sam mechanizm opisujemy szerzej przy sytuacji, gdy pracodawca nie płaci wynagrodzenia.
Przy odchodzeniu na emeryturę odprawa rzadko jest jedyną kwotą do rozliczenia. W tym samym momencie należy się ekwiwalent za niewykorzystany urlop, a jeżeli zaległy urlop z poprzednich lat nie został wykorzystany, warto sprawdzić, ile go zostało, zanim zaległy urlop przestanie być możliwy do odebrania w naturze. Pracodawca ma też obowiązek wydać świadectwo pracy, w którym tryb i podstawa prawna ustania zatrudnienia dokumentują związek rozstania z przejściem na emeryturę.
Najczęstsze pytania
Odprawa emerytalna: pytania, które zadajecie najczęściej
Odprawa emerytalna ile wynosi?
Odprawa emerytalna jak wyliczyć?
Odprawa emerytalna czy jest opodatkowana?
Odprawa emerytalna czy jest oskładkowana?
Odprawa emerytalna czy każdemu się należy?
Odprawa emerytalna czy zawsze przysługuje?
Odprawa emerytalna a ponowne zatrudnienie u tego samego pracodawcy
Odprawa emerytalna w prywatnej firmie: czy się należy?
Odprawa emerytalna a umowa na czas określony
Odprawa emerytalna a odprawa z tytułu likwidacji stanowiska
Odprawa emerytalna a ulga dla seniora
Odprawa emerytalna brutto czy netto?
Odprawa emerytalna kiedy jest wypłacana?
Odprawa rentowa kiedy przysługuje?
Odprawa emerytalna dla kogo nie przysługuje?
Odprawa emerytalna gdzie w świadectwie pracy?
Zanim odejdziesz na emeryturę
Rozliczenie ostatniej wypłaty widać dopiero przy rozstaniu
Odprawa emerytalna jest jedną z tych kwot, których nikt nie negocjuje przy podpisywaniu umowy, bo wydają się odległe o dwadzieścia lat. Dopiero przy rozstaniu wychodzi, czy firma wypłaca ją sama i w terminie, czy trzeba się o nią upominać pismem, czy liczy ją od pensji zasadniczej z pominięciem premii. Tego nie widać w ogłoszeniu o pracę i rzadko widać w rozmowie rekrutacyjnej.
Dlatego warto zajrzeć do opinii o pracodawcy i sprawdzić, jak firma rozlicza się z ludźmi, którzy już odeszli. Co jeszcze warto zweryfikować przed decyzją, zebraliśmy przy sprawdzaniu pracodawcy. A jeżeli masz za sobą własną historię z odprawą wypłaconą po terminie albo zaniżoną, opisz ją: opinię dodaje się anonimowo, a firma nie może zapłacić za jej usunięcie.
Dalej na ten temat
Powiązane strony
- Wypowiedzenie umowy o pracę: okresy i terminy
- Ekwiwalent za urlop: jak go policzyć
- Zwolnienia grupowe: odprawa i ochrona
- Świadectwo pracy: co zawiera i jak je sprostować
- Pracodawca nie płaci wynagrodzenia: co zrobić
- Pozew do sądu pracy: terminy i koszty
- Zaległy urlop: do kiedy go wykorzystać
- Czy pracodawca płaci składki ZUS: jak sprawdzić